Pytaniem, które teraz najczęściej słyszę, jest to, w jakim wieku nie można zwolnić pracownika oraz co musisz zrobić, żeby ta osłona faktycznie zadziałała. Ustawodawca w art. 39 Kodeksu pracy przygotował dla Ciebie specjalny mechanizm. Ma on dać Ci spokój, gdy powoli zbliżasz się do końca aktywności zawodowej. W świecie, który w 2026 roku pędzi szybciej niż kiedykolwiek, zrozumienie tych zasad przyda się Tobie, ale i osobom zarządzającym kadrami w Twojej firmie.
Czym jest okres ochronny przed emeryturą i jak długo trwa w 2026 roku?
Wyobraź sobie okres ochronny przed emeryturą jako czas, w którym Twój szef ma związane ręce i nie może zakończyć z Tobą współpracy. W 2026 roku sprawa jest jasna: ta ochrona pracownika trwa dokładnie 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego. Prawo pracy stawia tu wyraźną barierę. Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy pracownikowi, któremu brakuje tak niewiele do momentu uzyskania uprawnień.
Pamiętaj jednak, że ochrona pracownika przed wypowiedzeniem dotyczy tylko ruchów ze strony firmy. Jeśli Ty sam poczujesz, że to już czas na odpoczynek, albo wspólnie z szefem uznacie, że pora się pożegnać, możecie to zrobić. Kiedy obie strony podpiszą porozumienie stron – pracodawca i pracownik legalnie kończą współpracę. Te przepisy mają Cię po prostu pilnować przed sytuacją, w której ktoś chciałby rozwiązać umowy tylko dlatego, że masz już swoje lata lub firma szuka oszczędności kosztem najbardziej doświadczonych osób.
Od kiedy dokładnie zaczyna się ochrona pracownika w wieku przedemerytalnym?
To, w jakim wieku nie można zwolnić pracownika, zależy od Twojej daty urodzenia. W Polsce wiek emerytalny to 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Skoro okres ochrony pracownika trwa 4 lata, to Twoja tarcza uaktywnia się w konkretnych momentach:
- u kobiet ochrona zaczyna się z dniem ukończenia 56. roku życia,
- u mężczyzn ochrona startuje dokładnie w dniu 61. urodzin.
Zauważyłem, że wiele osób nie ma świadomości, że ochrona pracownika objętego ochroną przedemerytalną dotyczy też tych, którzy idą na wcześniejszą emeryturę. W takim przypadku te cztery lata do osiągnięcia wieku liczysz od Twojego obniżonego progu emerytalnego. Musisz jednak pilnować pewnego szczegółu – ta osłona znika w dniu, w którym faktycznie osiągasz wiek emerytalny. Choć jako emeryt możesz pracować dalej, ochrona przed zwolnieniem z art. 39 przestaje wtedy działać. Takie interpretacje przepisów obowiązują w 2026 roku.
Warunki, które musi spełnić pracownik, aby obowiązywała ochrona przedemerytalna
Sam wiek to jeszcze nie wszystko. Żeby pracownik w wieku przedemerytalnym mógł spać spokojnie, muszą zostać spełnione dwa warunki jednocześnie. Po pierwsze, do osiągnięcia wieku emerytalnego brakuje Ci nie więcej niż 4 lata. Po drugie, Twój obecny okres zatrudnienia umożliwia Ci uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Chodzi o Twój staż pracy, czyli wszystkie lata składkowe i nieskładkowe. Standardowo potrzebujesz 20 lat, jeśli jesteś kobietą, lub 25 lat, jeśli jesteś mężczyzną.
Bardzo ważna jest też sama umowa. Ochrona pracownika przed wypowiedzeniem działa tylko wtedy, gdy Twoją podstawą zatrudnienia jest umowa o pracę. Jeśli pracujesz na zleceniu, umowie B2B czy o dzieło, te przepisy Cię nie widzą. Jeśli masz podpisaną pracę na czas określony, a termin jej końca przypada wcześniej niż data Twojej emerytury, umowa rozwiąże się naturalnie. Ochrona nie przedłuży jej automatycznie. Co prawda Sąd Najwyższy bywa po stronie osób na umowach terminowych, jeśli pracują w jednym miejscu od lat, ale lepiej o tym pamiętać. Z ochrony nie skorzystasz też, gdy zawarto z Tobą pracę na okres próbny nieprzekraczający miesiąca lub w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy.
Kiedy pracodawca może zwolnić pracownika objętego ochroną przedemerytalną?
Mimo że prawo mocno Cię wspiera, ochrona pracownika w okresie ochronnym nie jest absolutna. Są sytuacje, gdy pracodawca ma prawo zwolnić pracownika nawet w tym czasie. Najpoważniejszą z nich jest tak zwana dyscyplinarka, czyli umowy o pracę bez wypowiedzenia. Dzieje się tak, gdy ciężko naruszysz swoje obowiązki lub gdy z Twojej winy nastąpi utrata uprawnień koniecznych do wykonywania pracy.
Inne momenty, gdy pracodawca może rozwiązać umowę:
- ogłoszenie upadłości lub likwidacja firmy – w takich przypadkach Twoja ochrona przed zwolnieniem całkowicie wygasa,
- zwolnienia grupowe – w ich trakcie pracodawca może wypowiedzieć dotychczasowe warunki pracy i płacy, o ile trzyma się oficjalnych procedur,
- niezdolność pracownika do pracy wskutek choroby – jeśli Twój czas chorowania przekroczy łączny okres pobierania wynagrodzenia i zasiłku oraz okres pobierania świadczenia rehabilitacyjnego.
Zwróć też uwagę na daty. Firma może wręczyć Ci wypowiedzenie umowy o pracę nawet dzień przed tym, jak wejdziesz w okres ochronny. Liczy się moment, w którym dostajesz pismo do ręki, a nie to, kiedy faktycznie upływa okres wypowiedzenia.
Wypowiedzenie zmieniające warunki pracy i płacy w wieku ochronnym
Ochrona przedemerytalna to nie tylko zakaz wyrzucenia z pracy. To też gwarancja, że szef nie pogorszy Twojej sytuacji finansowej. Zazwyczaj pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi tak, żeby obniżyć mu pensję czy wymiar etatu. Są jednak sytuacje, w których wypowiedzenie warunków pracy lub płacy będzie legalne. Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy firma wprowadza nowe zasady wynagradzania dla wszystkich pracowników.
Szef może też zmienić Twoje warunki, jeśli lekarz stwierdzi niezdolność pracownika do pracy na obecnym stanowisku z powodu choroby, wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową. Podobnie jest, gdy nastąpi utrata uprawnień koniecznych do wykonywania dotychczasowej pracy, o ile nie stało się to z Twojej winy. W każdej innej sytuacji jako pracownik w wieku ochronnym musisz mieć zapewnione te same zarobki i warunki co dotychczas.
W 2026 roku te przepisy to Twój fundament bezpieczeństwa. Świadomość, że te 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego dają Ci realną osłonę, pozwala planować przyszłość bez strachu przed nagłą stratą źródła dochodu. Choć rynek pracy ciągle się zmienia, kodeks pracy wciąż pilnuje osób, których okres zatrudnienia umożliwia uzyskanie prawa do zasłużonego odpoczynku. Pamiętaj, że wszystko opiera się na rzetelnym wypełnianiu obowiązków i umowie o pracę, która wiąże Cię z firmą aż do dnia emerytury.
