Mieszkasz na wsi i pewnie nieraz przeszło ci przez myśl, ile właściwie zarabia sołtys i na jakie wsparcie finansowe może liczyć osoba, która bierze na siebie ten urząd. To jeden z najstarszych elementów naszego systemu, ale jego status finansowy ciągle budzi sporo pytań. Sołtys reprezentuje sąsiadów przed gminą i łączy mieszkańców z władzą, jednak nie jest pracownikiem w takim sensie, jak myślimy na co dzień. W 2026 roku sytuacja prawna wygląda tak, że to samorząd decyduje, czy i ile zapłaci sołtysowi za jego zaangażowanie.
Brak stałej pensji a dieta sołtysa – jak to wygląda w praktyce?
Warto podkreślić: sołtys nie otrzymuje stałego miesięcznego wynagrodzenia, które można by porównać do pensji z umowy o pracę. Zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym (konkretnie na podstawie art. 37b ustawy z dnia 8 marca 1990 r.) sołtys pełni swoją funkcję społecznie. Oznacza to, że nikt mu odgórnie nie musi płacić na poziomie krajowym. Rada gminy, analizując lokalny budżet, sama ustala wysokość diety oraz zasady, na jakich przyznaje zwrot kosztów za podróże służbowe.
W debacie publicznej często pojawiają się głosy o ujednoliceniu stawek, ale w 2026 roku diety nadal zależą od decyzji lokalnych radnych. Dla wielu osób, które zdecydowały się zostać sołtysem, dieta to po prostu ekwiwalent za czas i wydatki poniesione podczas wykonywania swoich obowiązków. Co ciekawe, to świadczenie jest wolne od podatku dochodowego do konkretnych limitów, więc kwota netto zazwyczaj pokrywa się z kwotą brutto, którą widać w uchwałach.
Dlaczego zarobki sołtysów różnią się w zależności od regionu i gminy?
To, ile zarabia sołtys, zależy bezpośrednio od portfela i decyzji władz lokalnych. Każda rada gminy indywidualnie określa, jakie fundusze przeznaczy na ten cel. Przez to widoczne są duże różnice w wynagrodzeniu, które zależą od kondycji samorządu, wielkości miejscowości czy zakresu zadań nakładanych na sołtysa. Często wysokość diety zależy od liczby mieszkańców sołectwa.
Przykładowe stawki w polskich gminach kształtują się następująco:
- w gminie Łuków (województwo lubelskie) radni wybrali model mieszany: podstawa to 400 zł, a do tego dochodzi zmienna kwota zależna od liczby mieszkańców (od 336 do 416 zł),
- w gminie Świdnica (województwo dolnośląskie) dieta zależy od wielkości sołectwa: 500 zł dla wsi do 750 mieszkańców oraz 650 zł dla większych jednostek,
- w mniejszych sołectwach średnie stawki oscylują wokół 200–300 zł miesięcznie, choć w bogatych miejscowościach sołtysi mogą liczyć nawet na 1500 zł miesięcznie lub więcej.
Dla porównania, w niektórych kręgach wspomina się o kwocie 4666 zł brutto. Pojawia się ona w kontekście propozycji ujednolicenia stawek, ale obecnie taka suma rzadko trafia do kieszeni każdego sołtysa.
Dodatek sołtysowski i zmiany od 1 marca 2025 roku
Prawdziwym przełomem dla gospodarzy wsi okazał się tak zwany dodatek sołtysowski. To specjalne środki dla osób, które przez lata dbały o wieś i osiągnęły wiek emerytalny (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn). Państwo w ten sposób doceniło trud pracy na rzecz społeczności lokalnej.
Od 1 marca 2025 roku ten dodatek przeszedł waloryzację i wynosi 354,86 zł miesięcznie. Żeby otrzymać te pieniądze, kandydat musi spełnić kilka warunków:
- pełnienie funkcji sołtysa przez okres co najmniej siedmiu lat (zazwyczaj są to dwie kadencje),
- osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego,
- złożenie odpowiedniego wniosku (prawo do świadczenia przysługuje nawet w przypadku braku ciągłości w pełnieniu funkcji).
Ten stały dodatek realnie pomaga seniorom, którzy przez lata reprezentowali wieś w relacjach z gminą i dbali o mieszkańców sołectwa.
Rola sołtysa i dodatkowe profity z tytułu pełnienia funkcji
Urząd sołtysa to nie tylko sama dieta, istnieją bowiem inne sposoby na podreperowanie domowego budżetu. Sołtys pełni swoją funkcję jako organ wykonawczy w sołectwie i często zajmuje się inkasowaniem podatków i opłat lokalnych (podatek rolny, leśny czy od nieruchomości). Z tego tytułu sołtysi otrzymują prowizję, której wysokość ustala rada gminy. Zależnie od wielkości wsi i ściągalności opłat, kwoty te mogą znacząco podnieść roczne dochody.
Poza kwestiami finansowymi, rola sołtysa daje realny wpływ na funkcjonowanie samorządu. Sołtys zarządza mieniem, któremu podlega rada sołecka, i bierze udział w sesjach rady gminy, choć zazwyczaj bez prawa głosu. Wybory na sołtysa są kluczowe, ponieważ od zaangażowania wybranej osoby zależy rozwój infrastruktury i integracja mieszkańców wsi.
Jakie zmiany czekają sołtysów w 2026 roku i w przyszłości?
Chociaż dzisiaj diety są bardzo zróżnicowane, w dyskusjach systematycznie powraca temat zmian systemowych. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wraz z samorządowcami od dawna analizują projekty, które mają podnieść rangę wyborów sołtysów poprzez wprowadzenie obowiązkowych diet. Propozycje zakładają, że każdy sołtys w Polsce otrzyma gwarantowane świadczenie w wysokości od 500 do 900 zł, uzależnione od liczby stałych mieszkańców.
W 2026 roku diety prawdopodobnie wzrosną lokalnie w granicach od 120 zł do nawet 1450 zł, jeśli gminy zdecydują się dostosować stawki do kosztów życia. Trwające prace obejmują też kwestie ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Wszystko wskazuje na to, że będzie to milowy krok w stronę profesjonalizacji tej roli na poziomie najmniejszej jednostki samorządowej.
Gospodarz na wagę złota
Bycie sołtysem to misja, w której trzeba być liderem, mediatorem i sprawnym administratorem polskiej wsi. Choć wynagrodzenie sołtysa w 2026 roku wciąż zależy od lokalnych uchwał i bywa symboliczne, to nowe dodatki emerytalne sprawiają, że rola głosu lokalnej społeczności staje się coraz bardziej doceniana przez władze lokalne i państwowe. Większość sołtysów przyznaje jednak, że to nie dieta, a realna praca na rzecz wsi daje im największą satysfakcję.
